Qeshm island Nature

محیط طبیعی

جزیره قشم که با سیلاب های متعددی رود خانه ی مهران، کل، شور، شیرین و میناب در خاک اصلی ایران غنی می شود از این آب های سرشار از مواد مغذی بهرمند می گردد. از سوی دیگر ورود آب اقیانوس هند و دریای عمان سبب ایجاد محیطی غنی از جانداران آبزی در اطراف جزیره ی قشم شده است.
جنگل های همیشه سبز حرا، صخره های مرجانی، پدیده های طبیعی بیشمار، تنوع گیاهی و درختان استوایی کمیاب همراه با تنوع حیرت انگیز جانواران جزیره ی قشم را به موزه ای زنده تبدیل نموده که حتی تماشای گذارای آن نیز ساعت های به طول می انجامد.
علاوه بر تنوع گیاهی و جانوری بالا، جزیره ی قشم از تنوع ساختاری زمین شناختی و سواحل صخره ای و شنی برخوردار است. بی شک تنگه ی هرمز و آب های اطراف جزیره ی قشم یکی از غنی ترین و متنوع ترین مناطق در سراسر دنیا است که می تواند برای انجام تحقیقات در زمینه ی حفاظت از تنوع زیستی دریایی گسترده ی به عنوان منطقه ای ایده آل انتخاب شود. با توجه به اینکه پژوهش های علمی کمی در این منطقه انجام شده است مشخص شده است که جزیره ی قشم با داشتن مناطق متعددی با تنوع زیستی بالا مانند جنگل های حرا و صخره های مرجانی از طبیعتی شگفت انگیز برخوردار است.

محیط (اکوسیستم) خشکی

رشته های کوه های جزیره ی قشم که از شرق به غرب (نزدیک به 110 کیلومتر) در سرتاسر جزیره گسترده شده اند به ندرت ارتفاعی بیش از 300 متر دارند. در طول چندین هزار سال باد، باران و امواج دریا ساختار های زمین شناختی منحصر به فردی را در جزیره ی قشم تشکیل داده اند که محیطی مناسب برای ژئوتوریسم را فراهم می کنند. گنبد نمکی (کوه نمکدان) که در بخش غربی جزیره قرار دارد یکی از تماشایی ترین ساختار های جزیره است. یکی از طولانی ترین غارهای نمکی جهان همراه با 16 غار نمکی دیگر در جزیره ی قشم قرار دارند. دره ی چاه کوه و دره ی ستاره ها از جمله جاذبه های زمین شناختی دیگر برای گردشگران همیشگی جزیره هستند.

کوه های جزیره و ژئوپارک


از سال 2001 تا 2006 سفرهایی طولانی در مناطق کوهستانی جزیره ی قشم صورت گرفت که نتیجه ی آنها کشف ویرانه های باستانی شد که  بیشتر آنها قلعه هایی هستند که در قله ی کوه ها قرار داشته و دسترسی به آنها محدود بوده یا غیر ممکن است. در گذشته این ساختمان ها از دید دیگران پنهان بودند و ساکنان آنها می توانستند از آنها دفاع کنند. این اقامتگاه ها دیدی 360 درجه از دریا را ممکن می سازند. در برخی از این ویرانه های باقیمانده های ساختمان های بزرگی وجود دارند که با سنگ های تراشیده شده درست شده بودند. درون ویرانه ها آثاری از گچبری های ظریف بر روی دیوارها باقیمانده است. ظاهر ویرانه ها نشان از اهمیت این ساختمان ها در گذشته دارد.
به منظور انجام مطالعات بیشتر، ارزیابی و ثبت ویرانه ها در سال 2004 پروفسور پاتس به جزیره ی قشم دعوت شد. پرفسور پاتس به مدت 8 روز در جزیره اقامت داشت و از تمام مناطق باستانی جزیره دیدن نمود. در میان ویرانه های جزیره او مناطقی را شناسایی نموده که به دوره های پارت ها (اشکانیان) و ساسانیان مربوط هستند. او همچنین کارگاه و کوره ذوب فولادی را شناسایی نموده که خاستگاه آن نامشخص بوده و قدمتی بیش از 1000 سال دارد. شناسایی مناطق باستانی بیشمار در مناطق کوهستانی جزیره ی قشم که قدمتی چند هزار ساله دارند گامی مهم در پذیرش ژئوپارک قشم از سوی یونسکو به عنوان میراث جهانی بود. ژئو پارک قشم تا بخش بزرگی ازمناطق کوهستانی غرب جزیره (منطقه ای به وسعتی نزدیک به 3000 هکتار) را پوشش میدهد. از زمان تاسیس ژئو پارک در سال 2004 فعالیت های بسیاری از سوی سازمان منطقه آزاد قشم برای حفاظت از این منطقه صورت گرفته است. برای مثال دست بردن در این محیط طبیعی ممنوع شد و مرز های ژئو پارک با همکاری شورا های روستا های همجوار مشخص شد. در طول مدت انتخاب و تعیین مرز های ژئوپارک، تمام تلاش لازم صورت گرفت تا با بیرون نگه داشتن روستاها، مزارع و املاک خصوصی از محدوده ی ژئوپارک تمامیت آنها حفظ گردد. منطقه ی انتخاب شده بر روی نقشه ای ثبت شده و توسط سازمان منطقه ی آزاد قشم و سازمان ملی زمین شناسی تایید گردید. در ماه مارس 2006 با تلاش فراوان دفتر محیط زیست سازمان منطقه ی آزاد قشم ژئوپارک قشم به عنوان یکی از اعضای شبکه ی ژئوپارک های جهان که تحت پوشش یونسکو است انتخاب گردید.  این اولین و تا کنون تنها ژئو پارک موجود در ایران و خاورمیانه است.

مهره داران و حیات وحش

پستانداران مناطق خشک موجود در جزیره ی قشم 5 نوع خفاش (که یکی از آنها خفاش میوه خوار که بزرگترین خفاش در ایران است)، جوندگان (4 گونه)، خارپشت، خرگوش، روباه و نمس هندی را شامل می شود. در مناطق دور دست جزیره ممکن است غزال های ایرانی دیده شوند که آزادانه در حرکت هستند اما تعداد آنها به شدت در حال کاهش است. کوچکترین پستاندار شناخته بر روی خشکی یعنی پیگمی (با نام علمی  Suncus etruscus ) با وزن 3/1 گرم است که در جزیره ی قشم نیز یافت می شود. این موش کوچک حشره خوار اولین بار در سال 2005 توسط یک زمین شناس (آقای سید محمد داخته) مشاهده شد که با دفتر محیط زیست سازمان منطقه ی آزاد همکاری می نمود و هم اکنون این پستاندار در موزه ی "ژئوپارک قشم" به نمایش درآمده است. خزندگانی که در جزیره ی قشم وجود دارند نیز از تنوع بالایی برخوردارند که از جمله آنها 3 نوع مار ، 17 نوع مارمولک ( مانند Stenodactylus Khobarensis و Mesalina adramintana) و یک دو زیست (Bufo olivaceus) هستند.
از میان مهره داران جزیره بالاترین تنوع زیستی در پرندگان دیده می شود و تا سال 2001 تعداد 98 گونه پرنده شناسایی شدند. با شناسایی 124 گونه دیگر در ساال های اخیر فهرست کنونی پرندگان جزیره به 223 گونه می رسد. برخی از این پرنده ها از جمله شاهین خاکستری (فالکو کانکلر)، سارگپه ی جنگلی تاجدار (Pernis ptilorhynchus)، حواصیل پشت سبز (Butorides striantus) و عقاب ماهیگیر (Pandion haliaetus) جزو گونه های کمیاب شناخته می شوند. حتی بوچانگاه که که در صد سال گذشته در خاورمیانه مشاهده نشده است در سال های اخیر در جزیره قشم دیده شده و از آن عکسبرداری شده است. شایان ذکر است که تعداد عقاب های ماهیگیر در در جزیره ی قشم از هر منطقه ی دیگر در کشور بیشتر است. همچنین تعداد برخی از پرندگان در جزیره از جمله پلیکان خاکستری (Pelecanus cripus – نزدیک به 500 عدد)، سلیم خرچنگ خوار (Darmas ardeola – بیش از 2000 عدد) و برخی از گونه های پرندگان شکاری قابل توجه است. در دو سال گذشته شاهد افزایش پرندگان به دو برابر تعداد قبل بودیم که ممکن است به دلیل کاهش تالاب های خاک اصلی باشد.
محیط زیست دریایی
آب های غنی  مناطق بین المللی محل مناسبی را برای تغذیه هر دو جانداران دریایی و خشکی فراهم آورده است. علاوه بر تنوع بی مهرگان، منطقه ی جزر و مدی نیز زیستگاه درختان جنگل حرا و پرندگان آبزی آن است.

محیط زیست دریایی

آب های غنی  مناطق بین المللی محل مناسبی را برای تغذیه هر دو جانداران دریایی و خشکی فراهم آورده است. علاوه بر تنوع بی مهرگان، منطقه ی جزر و مدی نیز زیستگاه درختان جنگل حرا و پرندگان آبزی آن است.

جنگل حرا

جنگل حرا که در منطقه ی جزر و مدی قرار گرفته است بهشتی برای پرنده نگرها است و سواحل جنوبی جزیره ی قشم نیز غواص های حرفه ای را به این منطقه می کشاند. مسیر وسیع جنگل های حرا در بخش شمال غربی جزیره ( که مساحتی بیش از 100 کیلومتر مربع را در بر می گیرد)  که به عنوان منطقه ی (حرا) نیز شناخته می شود بزرگترین نوع از این جنگل ها در خاور میانه است.  رشد و گسترش این جنگل های تماشایی آنها را به زیستگاهی برای هزاران پرنده ی آبزی مهاجر و بومی تبدیل نموده و به همین دلیل در کنوانسیون رامسر و کوچگاه بیوسفر تحت پوشش یونسکو به عنوان تالاب بین المللی مهم شناخته شده است. در فصل مهاجرت پرندگان گردشگرانی که با قایق از میان کانال های آب عبور می کنند شاهد چشم اندازی فراموش نشدنی از تنوع زیستی پرندگان در این منطقه خواهند بود. مساحت کل جنگل های حرا در اطراف جزیره ی قشم به بیش از صد هزار هکتار می رسد. جنگل های حرا مکانی مهم برای تغذیه و تخم ریزی ماهی ها نیز است و در فراهم نمودن ماهی  برای بخش شیلات و همچنین کاهش فرسایش ساحلی بسیار حائز اهمیت است.

پستانداران دریایی

وجود کوچکترین پستاندار خشکی (موش 3/1 گرمی) در این جزیره و نهنگ آبی (با نام علمی Balaenoptera musculus) با طول 30 متر و وزنی بیش ز 180 تن به عنوان یکی از بزرگترین پستانداران دنیا ( که چندین بار در آبهای اطراف جزیره مشاهد شده است) نشان از محیط زیست غنی جزیره دارد که باید محافظت شود. تا کنون تحقیقات کمی درباره ی پستانداران دریایی منطقه ی خلیج فارس انجام شده اما مهره داران دریایی بزرگ مانند نهنگ، کوسه و دلفین همواره در اطراف جزیره دیده می شوند و منظره ای فراموش نشدنی را در ذهن گردشگران ایجاد می کنند. همچنین در آبهای اطراف جزیره ی قشم دلفین های معمولی (Delphinus delphis)، دلفین گوژپشت (Susa chinensis) و دلفین پوزه بطری (Tursiops truncates) از اهمیت بسیاری برخوردار هستند.

گروه های 20 تا 30 عددی دلفین ها چندین بار مشاهده شده اند. دلفین های گوژپشت نیز در گروه های کوچک تر مشاهده شده اند. در آب های سواحل جنوبی جزیره در نزدیکی جزیره ی هنگام که صخره های مرجانی به وفور یافت می شوند می توان گروه بزرگی از دلفین ها را مشاهده نمود. این منطقه ی مرجانی به عنوان یکی از مهم ترین مکان های تغذیه دلفین ها محسوب می شود.

صخره های مرجانی

صخره های مرجانی اکوسیستم هایی زاینده ای هستند که سطح تنوع زیستی در آنها مانند جنگل های استوایی است. وجود صخره های مرجانی در بخش های جنوبی جزیره و همچنین در جزایر لارک و هنگام مثلثی را تشکیل داده است که زیستگاه مناسبی را برای پستانداران دریایی و همچنین سایر موجودات دریایی مانند لاک پشت های دریایی فراهم نموده است. مساحت دقیق صخره های مرجانی در اطراف جزیره ی قشم هنوز شناخته نشده است. برآورد های اولیه نشان می دهد که این منطقه مرجانی بزرگترین نوع خود در خلیج فارس بوده و بیشترین تراکم و تنوع زیستی را در خود جای داده است. زیبایی و تنوع صخره های مرجانی خلیج فارس همانند باغ های شیراز و کاشی های اصفهان و نیز نقش قشقایی در فرش است. صخره های مرجانی فرصتی استثنایی برای غواصان بومی و خارجی فراهم می سازد تا تنوع زیستی صخره های مرجانی را مشاهده کنند.

لاک پشت دریایی


هشت گونه لاک پشت دریایی در سراسر دنیا وجود دارند که 5 گونه از آنها را می توان در خلیج فارس و دریای عمان مشاهده نمود: لاک پشت سبز (Chelenoia mydas)، لاک پشت پوزه عقابی (Eretmochelys imbricate)، لاک پشت پشت چرمی (Dermocheylus coriacea)، لاک پشت سرخ (Careta caretta) و لاک پشت زیتونی (Lepidochelys olivacea). لاک پشت های سبز و لاک پشت های پوزه عقابی در قسمت های مختلف سواحل شنی کم شیب خلیج فارس از جمله سواحل جنوبی جزیره ی قشم تخم گذاری می کنند. هر ساله از اواخر ماه فوریه تا اواخر ماه ژوئن در کنار روستا شیب دراز ( در منتهی الیه جنوبی جزیره) صدها لاک پشت پوزه عقابی تخم گذاری می کنند. مشخص شده است که در هر یک از فصل های تخم گذاری هر یک از لاک پشت های ماده 2 تا 3 بار برای تخم گذاری به ساحل می آیند. لاک پشت پوزه عقابی گونه در معرض خطر لاک پشت های دریایی محسوب می شود. در سراسر دنیا لاک پشت های دریایی به دلیل استفاده بی رویه از آنها ( استفاده از گوشت، تخم و لاک استخوانی)، تخریب زیستگاه ها و محل تغذیه، ماهیگیری صنعتی و شکار آنها توسط انسان و سایر جانداران در معرض خطر هستند.

ژئوپارک قشم - کلیه حقوق محفوظ است | طراحی و اجرا رسانه هزاره